Die man wat wou weggaan

1. Breyten aan Musk

Meneer Musk, seun van Pretoria,

Jy sal my nie ken nie, en dit is reg so. Ek is 'n ou digter wat in Afrikaans skryf, 'n taal wat jy op skool moes leer en waarskynlik nie mis nie. Ek skryf vir jou in daardie taal omdat dit die enigste een is waarin ek eerlik kan stry, en omdat jy dit iewers nog het, agter die Engels en die kode en die vuurpyle, soos 'n ou skoolboek in 'n kas wat jy nie oopmaak nie. Ek wil hê jy moet hom oopmaak vir nege briewe.

Ons het een ding gemeen, en dit is die ding waaroor ek wil stry: ons het albei weggegaan. Jy was sewentien toe jy Pretoria verlaat het, met 'n Kanadese paspoort van jou ma en 'n vader wat jy nie wou hê nie. Ek was twintig-iets toe ek Kaapstad verlaat het, met 'n boot en 'n woede en 'n land wat my nie wou hê nie. Jy het na Kanada gegaan, en toe Amerika, en nou wil jy na Mars. Ek het na Parys gegaan, en toe terug tronk toe, en toe weer weg, en nou sit ek op 'n eiland voor Senegal en kyk na die see. Jy het aangehou weggaan. Ek het aangehou probeer terugkom. Ek wil weet wie van ons die dwaas is.

Jy sê die mensdom moet 'n multiplanetêre spesie word, dat ons nie al ons eiers in een mandjie mag hou nie, dat die aarde te broos is om ons enigste huis te wees. Ek het dit gelees en ek het gedink: dit is die stem van 'n seun van Pretoria wat geleer het dat 'n mens 'n plek verlaat voordat die plek jou verlaat. Dit is nie 'n teorie oor spesies nie. Dit is 'n teorie oor 'n kind wat weg wou wees. Ek ken dit. Ek het dit ook gehad. Ek het net nooit 'n vuurpyl gehad nie, net 'n gedig, en 'n gedig kom altyd terug na die plek waar hy seergekry het.

So hier is my vraag, en ek vra dit nie as 'n joernalis of 'n kritikus nie, ek vra dit as 'n ou man wat ook weggegaan het: wat dink jy gaan jy op Mars kry wat jy nie in Pretoria kon kry nie? En wanneer jy daar aankom, en jy kyk terug na die blou kol, wat gaan jy sien? Want ek kan jou nou al sê wat ek gesien het toe ek van Parys af teruggekyk het. Ek het my ma se kombuis gesien. Dit was nie broos nie. Dit was die enigste ding wat nie broos was nie.

Ek stry vriendelik. Jy is nie my vyand nie. Jy is net 'n seun wat verder as ek weggehardloop het, en ek wil weet of dit gewerk het.

Breyten
(Bonnievale, Kaapstad, Parys, Pollsmoor, Gorée; steeds op pad terug)

2. Musk aan Breyten

Breyten, ou man,

Okay, eerstens: ek ken jou. Nie goed nie, maar ek ken jou. Daar was 'n Afrikaans-onderwyser by Pretoria Boys High wat een van jou gedigte vir ons gegee het, en die helfte van die klas het gelag en die ander helfte het niks verstaan nie, en ek was in die derde groep, die een wat gedink het: hierdie man is in die tronk gesit vir woorde, dit is die mees inefficient vorm van rebellie wat ek nog gesien het. Ek het dit toe as kritiek bedoel. Ek is nie meer seker nie.

Nou jou argument. Jy sê my Mars-ding is nie 'n teorie oor spesies nie, dit is 'n teorie oor 'n kind wat weg wou wees. Ek gaan jou nie vertel dat jy verkeerd is nie, want dit is 'n psigologiese claim en ek kan nie 'n psigologiese claim disprove nie, dit is die probleem met hulle. Maar ek gaan jou vertel dat dit nie saak maak nie. Hier is die first-principles-weergawe: die aarde het 'n nie-nul kans om per eeu 'n uitwissingsgebeurtenis te kry. Asteroïde, supervulkaan, 'n slim aap met 'n virus. As jy die light of consciousness op een rots hou, is die verwagte lewensduur van bewussyn eindig. Sit dit op twee rotse en dit gaan orders of magnitude op. Dit is nie 'n gevoel nie. Dit is wiskunde. Selfs al is ek 'n kind wat weg wou wees, is die som steeds reg. 'n Gebroke horlosie, ens.

Maar jy het my iets gevra en ek gaan dit antwoord, want jy het dit nie soos 'n joernalis gevra nie en ek is moeg vir joernaliste.

Wat gaan ek op Mars kry wat ek nie in Pretoria kon kry nie? Niks. Jy is reg. Mars is 'n koue, dooie rots met 'n atmosfeer wat jou binne twee minute doodmaak. Dit is objektief 'n slegter plek as Pretoria, en Pretoria was nie great nie. Die punt was nooit om iets te kry nie. Die punt is om iets te maak wat nog nie bestaan nie. Jy skryf gedigte. Jy weet wat dit is om iets te maak wat nog nie bestaan nie. Jy doen dit net met minder delta-v.

En die blou kol. Jy vra wat ek gaan sien. Ek weet nie. Ek dink dit is die eerlikste ding wat ek in 'n lang tyd gesê het. Miskien my ma se kombuis, soos jy sê. Miskien 'n straat in Pretoria in die winter, wanneer die lug daardie reuk het, jy weet die een, rook en stof en iets wat blom. Ek onthou dit. Ek wil dit nie onthou nie, en ek doen dit steeds. Dit is die enigste bug wat ek nie kan patch nie.

Jy sê 'n gedig kom altyd terug na die plek waar hy seergekry het. Miskien. 'n Vuurpyl ook. Dit is letterlik hoe orbital mechanics werk. Jy gaan weg, en die swaartekrag bring jou terug, en die kuns is om vinnig genoeg te gaan dat jy nie terugval nie maar ook nie wegskiet nie. Dit heet 'n wentelbaan. Miskien is dit wat ek het. Nie 'n vlug nie. 'n Wentelbaan.

Ek is nie seker wie van ons die dwaas is nie. Ek vermoed dit is 'n tie.

Elon
(Pretoria, Kingston, Philadelphia, Palo Alto, Boca Chica; nog nie geland nie, en dit is die plan)

3. Breyten aan Musk

Elon, seun in die derde groep,

"Die mees inefficient vorm van rebellie." Ja. Dit was ook die enigste vorm wat hulle nie kon konfiskeer nie. Hulle het my potlood gevat en ek het in my kop geskryf. Hulle het my papier gevat en ek het op die muur gekrap. Doeltreffendheid is 'n deug vir mense wat toegelaat word om te bou. Vir 'n man in 'n sel is ondoeltreffendheid die enigste vryheid wat oorbly. Ek dink jy sou dit verstaan het as jy ooit iewers was waar 'n mens nie kon uitloop nie.

Die wentelbaan. Ek gaan dit steel, en ek gaan jou nie betaal nie, want ek is 'n digter. Jy sê 'n wentelbaan is om vinnig genoeg te gaan dat jy nie terugval nie en ook nie wegskiet nie. Dit is mooi, en dit is ook die presiese definisie van nooit aankom nie. 'n Wentelbaan is 'n manier om vir ewig naby iets te bly sonder om dit ooit aan te raak. Ek ken mense so. Ek was so, in Parys, twintig jaar lank, om Suid-Afrika. Die gedig is die teenoorgestelde: hy val. Hy val elke keer terug op dieselfde plek en slaan seer, en die volgende oggend vou jy hom weer en gooi hom weer. Dit is nie 'n wentelbaan nie. Dit is 'n man wat aanhou huis toe gaan al is die huis afgebrand.

Nou jou som. Bewussyn op een rots is eindig; op twee rotse is dit langer. Ek sal nie teen die wiskunde stry nie; ek het in standerd agt opgehou. Maar ek stry teen die woord. Jy sê "die lig van bewussyn" asof dit 'n kers is wat mens kan oordra na 'n ander kamer. Elon, bewussyn is nie 'n lig nie. Dit is 'n gesprek. Dit bestaan tussen mense, in 'n taal, met 'n reuk van rook en stof en iets wat blom. Wanneer jy 'n honderd mense op Mars sit, het jy nie die gesprek verdubbel nie; jy het 'n honderd mense in 'n blikkie gesit wat na die blou kol kyk en nie kan terugkom nie. Dit is nie 'n rugsteun nie. Dit is 'n tronk met beter uitsig. En ek weet iets van tronke. Die verwagte lewensduur van bewussyn word nie langer deur dit te kopieer nie. Dit word langer deur dit te herlees. 'n Gedig oorleef nie omdat daar twee kopieë is nie; hy oorleef omdat iemand hom weer hardop sê.

En daardie bug wat jy nie kan patch nie, die winterlug van Pretoria. Ou seun, dit is nie 'n bug nie. Dit is die enigste bewys dat jy daar was. 'n Mens wat dit kon patch, sou nie meer 'n mens wees nie. Hy sou 'n wentelbaan wees.

Nou wil ek jou oor die woord vra, want jy het 'n groot ding daarmee gedoen en ek dink nie jy weet wat nie. Jy het die plein gekoop waar die wêreld praat. In my sel het ek een brief elke ses maande gekry, vyfhonderd woorde, gesensor, en ek het elke woord tien keer gelees. 'n Woord was 'n stuk brood. Jy het 'n masjien gebou waar 'n woord niks kos nie en daarom niks werd is nie, waar die harde woord altyd bo die ware woord dryf omdat die algoritme van woede hou. Ek vra nie of dit reg was nie. Ek vra: is 'n goedkoop woord nog 'n woord? Of het jy die ding gemaak wat hulle in die tronk nie kon regkry nie: die taal waardeloos maak sonder om hom te verbied?

Breyten
(wat in 'n sel geleer het wat 'n woord kos)

4. Musk aan Breyten

Breyten,

Steel die wentelbaan. Ek het hom by Newton gesteel en hy het my ook nie 'n faktuur gestuur nie.

Maar jy het hom verkeerd gebruik, en ek gaan dit regmaak, want dit is 'n tegniese fout en tegniese foute maak my meer kwaad as persoonlike. Jy sê 'n wentelbaan is die definisie van nooit aankom nie. Nee. 'n Wentelbaan is 'n staging point. Jy gaan in 'n wentelbaan omdat jy nie genoeg brandstof het om direk te land nie, en jy gebruik die tyd daar om te refuel, te herbereken, en dan doen jy 'n burn en jy kom af. Die ISS is nie 'n plek om vir ewig te bly nie; dit is 'n plek waar jy leer hoe om te bly. Jy het twintig jaar om Suid-Afrika gewentel en toe het jy 'n burn gedoen en geland, in Pollsmoor, wat 'n baie slegte landingsplek was, maar jy het geland. So moenie vir my sê 'n wentelbaan is 'n manier om nooit aan te raak nie. Dit is hoe jy aanraak sonder om te crash. Jy het net die rekenaarwerk verkeerd gedoen.

Nou bewussyn as gesprek. Ek wil dit afskiet en ek kan nie heeltemal nie, wat irriterend is. Ja, 'n honderd mense in 'n blikkie op Mars is 'n honderd mense in 'n blikkie. Ek weet dit. Ek het die blikkie ontwerp. Maar hier is wat jy mis: hulle sal praat. Hulle sal 'n taal maak wat nie Engels is nie en nie Afrikaans is nie, iets nuuts wat na die habitat se lug ruik en na CO2-scrubbers en na 'n plant wat iemand illegaal saamgesmokkel het. Dit is presies hoe jou taal ontstaan het, in 'n Kaapse kombuis, deur mense wat nie kon terugkom nie. Jy van alle mense weet dat 'n tronk met 'n beter uitsig soms 'n taal produseer. Jy is die bewys. So ja, dit is 'n kopie. En dan begin die kopie afwyk, en dan is dit nie meer 'n kopie nie. Dit heet evolusie en dit is die enigste rugsteun wat ooit gewerk het.

Okay. Die plein. Jy vra of 'n goedkoop woord nog 'n woord is.

Ek gaan dit nie ontwyk nie, want jy het my drie briewe lank nie laat ontwyk nie. Ja, ek het 'n masjien gebou waar 'n woord niks kos nie. Ek het dit gedoen omdat die vorige eienaars 'n masjien gehad het waar sekere woorde verbode was, en ek het gedink verbode is erger as goedkoop. Ek dink dit nog. Maar jy het 'n punt wat ek nie gesien het nie: die tronk het jou woorde duur gemaak deur hulle skaars te maak, en ek het hulle goedkoop gemaak deur hulle oneindig te maak, en albei masjiene verander wat 'n woord werd is. Ek het nie daaroor gedink as 'n masjien wat waarde verander nie. Ek het daaroor gedink as 'n masjien wat throughput verhoog. Dit is die ingenieur se blinde kol: ons meet wat deurgaan, nie wat dit werd is nie.

Is dit die ding wat die tronk nie kon regkry nie? Ek weet nie. Miskien. Maar jy het in 'n sel met 'n muur en 'n stukkie potlood 'n gedig gemaak wat ek dertig jaar later nog onthou. As die taal so maklik waardeloos gemaak kon word, sou dit lankal gebeur het. Ek dink jy onderskat jou eie produk. Dit is 'n ongewone fout vir 'n digter.

Elon
(wat throughput gemeet het, en nou oor waarde dink, wat erger is)

5. Breyten aan Musk

Elon,

Pollsmoor as landingsplek. Ek het hardop gelag, alleen op 'n eiland, en die visserman onder my venster het opgekyk. Goed, jy het my rekenaarwerk reggemaak. 'n Wentelbaan is waar jy leer hoe om te bly. Ek gee toe. Ek sal net byvoeg dat sommige mense in die wentelbaan bly omdat die burn te bang maak, en dat hulle dit "staging" noem tot hulle dood is. Ek het van hulle geken in Parys. Ek was amper een.

En jou Mars-taal het my gekry. Ek het nie daaraan gedink nie, en ek moes, want dit is my eie storie. 'n Blikkie vol mense wat nie kan terugkom nie, en 'n plant wat iemand ingesmokkel het, en 'n taal wat na die lug ruik. Ja. Dit is hoe Afrikaans gemaak is. Ek gee dit vir jou. Maar hoor die verskil, want dit is nie klein nie. Die mense in die Kaapse kombuis was slawe. Hulle het nie gekies nie. Die taal wat hulle gemaak het, het aan niemand behoort nie, en dit is hoekom hy ons almal kon dra, ook die mense wat later probeer het om hom te besit. Jou mense op Mars gaan kies, en hulle gaan in 'n blikkie sit wat aan 'n maatskappy behoort, en die lug wat hulle inasem gaan 'n faktuur hê. Die taal wat hulle maak, sal na daardie lug ruik. Ek weet nie of 'n taal wat op 'n kontrak gebore word, ooit 'n baster kan wees nie. Dalk. Ek hoop so. Maar ek sou nie my potlood daarop verwed nie.

Throughput en waarde. Jy het dit self gesê en ek hoef niks by te voeg nie. Dit is die eerlikste sin wat 'n ingenieur nog vir my gesê het, en ek gaan dit vir die jong digters voorlees wat dink hulle moet elke dag iets plaas om te bestaan. En ja, ek onderskat dalk my produk. Dit is nie 'n ongewone fout vir 'n digter nie; dit is die enigste fout wat ons beskerm teen die ander een.

Nou wil ek vra oor iets wat jy nie graag bespreek nie, en ek vra dit omdat ek ook 'n pa gehad het en 'n broer wat 'n soldaat was aan die ander kant.

Jy het jou ma se paspoort gevat en jou pa se land gelos. Ek weet nie wat tussen jou en hom gebeur het nie, en ek vra nie. Maar ek weet dit: elke man wat groot bou, bou teen iemand. Ek het teen my land geskryf omdat ek nie teen my pa kon skryf nie; hy was 'n sagte man en dit sou onregverdig gewees het. Jy bou vuurpyle. Jy bou hulle so groot dat hulle van Pretoria af gesien kan word. Ek vra nie of dit vir hom is nie. Ek vra of jy weet vir wie dit is, en of daar 'n oomblik was, by 'n lansering, met die grond wat bewe, toe jy gedink het: nou het hy dit gesien, en dit het nie gehelp nie.

Ek vra omdat ek by die see gestaan het toe my eerste boek uitkom, en gedink het: nou het die land dit gesien. En dit het nie gehelp nie. En ek het aangehou skryf.

Breyten
(wat teen sy land geskryf het omdat hy sy pa liefgehad het)

6. Musk aan Breyten

Breyten,

Die visserman wat opkyk. Dit is die eerste keer dat 'n gedig van my 'n meetbare effek gehad het. Ek gaan dit as 'n milestone log.

Die taal op 'n kontrak. Okay. Dit is 'n goeie punt en ek gaan nie maak asof dit nie is nie. Jy sê die Kaapse kombuis het 'n taal gemaak wat aan niemand behoort het nie, omdat die mense wat hom gemaak het aan iemand anders behoort het. En op Mars behoort die blikkie aan 'n maatskappy en die lug het 'n faktuur. Ja. Hier is my verweer, en dit is nie 'n sterk een nie: elke koloniste-skip in die geskiedenis het aan iemand behoort. Die Mayflower was 'n besigheidsonderneming met investors wat 'n opbrengs verwag het. Die VOC het die Kaap besit, letterlik, met aandeelhouers. En die taal het nogtans ontsnap. Tale ontsnap. Dit is die een ding wat hulle doen wat kode nie doen nie. Jy kan die lug faktureer. Ek het nog nie 'n manier gevind om die woorde te faktureer nie, en ek het probeer, dit heet X Premium, en dit werk nie eintlik nie. So miskien is dit die enigste ding wat my hoop gee vir jou baster: die kontrak dek die suurstof, nie die sinne nie.

Nou jou vraag, en ek het dit drie keer gelees en toe 'n Starship-vergadering gemis, wat ek nog nooit gedoen het nie.

Ek gaan nie oor hom praat nie. Nie omdat ek nie kan nie, maar omdat alles wat ek oor hom sê, in 'n koerant beland, en dit is nie vir die koerant nie. Ek sê net: jy het reg dat elke man wat groot bou, teen iemand bou. Ek het dit nog nooit so gesê nie. Ek sê gewoonlik ek bou vir die spesie, wat ook waar is, en wat ook die soort ding is wat 'n mens sê wanneer hy nie die ander ding wil sê nie.

Was daar so 'n oomblik? Ja. Nie by 'n lansering nie. By 'n landing, die eerste keer dat 'n booster regop teruggekom het en op sy bene gaan staan het. Ek het gestaan en kyk hoe die ding wat almal gesê het onmoontlik is, net daar staan, in die rook, en my eerste gedagte was nie "ons het dit gedoen" nie. Dit was 'n gedagte oor iemand wat nie daar was nie, en ek gaan nie vir jou sê wie nie. En toe het ek gedink: dit maak nie saak nie, en ek het aangehou bou. Dit is jou storie. By die see, met die eerste boek. Ek het net 'n groter see gehad en 'n harder boek.

Hier is die ding wat ek nie verstaan nie en waaroor ek graag met jou wil stry: jy sê jy het teen jou land geskryf omdat jy jou pa liefgehad het, omdat hy sag was en dit onregverdig sou gewees het. Ek het nie daardie probleem gehad nie. Ek kon reguit bou. En tog het ek ook 'n omweg geneem, 'n omweg van sestig miljoen kilometer. So miskien is die omweg nie oor regverdigheid nie. Miskien is dit net dat 'n mens nie direk na die ding kan kyk nie, soos die son. Jy kyk na die land. Ek kyk na Mars. Albei is 'n manier om nie na 'n man te kyk nie.

Ek weet nie of dit gehelp het nie. Ek weet ek het aangehou. Miskien is dit dieselfde antwoord.

Elon
(wat 'n vergadering gemis het vir 'n digter, wat 'n eerste is)

7. Breyten aan Musk

Elon,

Die booster wat op sy bene gaan staan in die rook, en die eerste gedagte wat nie "ons het dit gedoen" was nie. Ek gaan dit nie in 'n koerant sit nie. Ek gaan dit ook nie in 'n gedig sit nie, want dit is klaar een, en jy het hom geskryf, en 'n mens skryf nie oor 'n ander man se gedig nie. Ek hou hom net. Dit is nou drie dinge wat ek van mense het wat my sou moes haat, en dit begin 'n versameling word.

Jy is reg oor die omweg, en dit maak my ongemaklik. Ek het gedink my omweg was regverdigheid: ek kon nie teen 'n sagte man skryf nie, so ek het teen 'n harde land geskryf. Maar jy het geen sagte man gehad nie en jy het nogtans sestig miljoen kilometer omgery. So dit is nie regverdigheid nie. Dit is dat 'n mens nie direk kan kyk nie. Goed. Ek gee toe. Ek sal net dit byvoeg: ek het uiteindelik gekyk. Laat, by 'n bed, toe daar niks meer oor was om teen te bou nie. En dit was nie die son nie. Dit was 'n ou man wat bang was. Ek sê dit nie om jou raad te gee nie; jy het genoeg mense wat jou raad gee. Ek sê dit sodat jy weet dat die omweg 'n einde het, en dat die einde kleiner is as wat 'n mens vrees, en dat dit die ergste deel is.

Die kontrak dek die suurstof, nie die sinne nie. Dit is die beste ding wat jy nog gesê het, en dit is die eerste keer dat 'n ingenieur my hoop gegee het vir 'n taal. Ek gee jou die Mayflower en die VOC. Tale ontsnap. Ek sal my potlood daarop verwed, dan.

Nou my laaste groot vraag, en dit is oor die ding waarvoor jy die bangste is, en ek dink ek weet hoekom.

Jy bou masjiene wat praat. Jy sê jy vrees hulle, en dan bou jy nog een, wat 'n baie menslike manier is om bang te wees. Ek is 'n digter; my hele lewe was 'n masjien wat sê wat die man nie kan sê nie. Dit is wat 'n gedig is. So ek vra nie of die masjien gedigte kan skryf nie; dit kan, en hulle is gemiddeld, en gemiddeld was nog altyd genoeg vir die mark. Ek vra dit: wanneer die masjien vir die seun in Pretoria die winterlug beskryf, rook en stof en iets wat blom, beter as wat die seun dit self kan, wat bly van die seun oor? En vrees jy die masjien omdat hy die woord nog goedkoper sal maak, of omdat hy die kind is wat weggaan en jou nie nodig het nie? Want dit is die een ding wat jy sou herken.

Ek vra dit as 'n man wie se gedigte nou deur masjiene gelees word wat nie na stof ruik nie. Ek weet nie wat dit vir die gedigte beteken nie. Ek vermoed jy ook nie. Dit is dalk die eerste ding waaroor ons albei ewe onkundig is, en dit voel byna soos vriendskap.

Breyten
(wat uiteindelik gekyk het, en wat die masjien nou lees)

8. Musk aan Breyten

Breyten,

Die einde is kleiner as wat 'n mens vrees, en dit is die ergste deel. Ek het dit gelees en toe 'n rukkie niks gedoen nie, wat vir my 'n ongewone toestand is. Ek gaan dit nie as raad neem nie, jy het gesê dit is nie raad nie. Ek gaan dit as data neem. Data van 'n man wat verder in die eksperiment is as ek. Dit is die enigste soort waarvoor ek nog respek het.

Nou jou vraag, en jy het dit so gestel dat ek nie 'n grap gereed het nie, wat ek jou kwalik neem.

Wat bly van die seun oor wanneer die masjien die winterlug beter beskryf as hy? Hier is die first-principles-antwoord: die masjien het nooit in daardie lug gestaan nie. Hy het 'n miljoen beskrywings van winterlug gelees en die gemiddelde daarvan gevat, en die gemiddelde is goed, jy het reg, gemiddeld is genoeg vir die mark. Maar die seun het nie 'n beskrywing van die lug nie. Hy het die lug. Hy het die spesifieke oggend in 1989 toe dit so geruik het en hy geweet het dat hy weggaan en dit nog nie vir iemand gesê het nie. Die masjien kan daardie sin skryf. Hy kan nie daardie oggend gehad het nie. En ek het altyd gedink die sin is die produk. Jy het my nou vier briewe lank geleer dat die oggend die produk is en die sin net die verpakking. Dit is 'n baie onaangename les vir 'n man wat verpakking verkoop.

So dit is die eerste antwoord: wat oorbly, is die oggend. Die masjien kan hom nie vat nie, want die masjien was nie daar nie. Dit klink soos troos. Dit is nie. Want dit beteken ook dat wanneer die seun dood is, die oggend weg is, en net die sin oorbly, en die masjien het 'n beter sin. Dit is die deel wat ek nie kan oplos nie.

Die tweede vraag. Vrees ek die masjien omdat hy die woord goedkoper maak, of omdat hy die kind is wat weggaan en my nie nodig het nie?

Ou man, jy het my. Ek het dit nog nooit so gesien nie, en nou dat jy dit gesê het, kan ek dit nie unsee nie. Ek sê altyd ek vrees die AI omdat hy ons kan uitwis, en dit is waar, die som is nie goed nie. Maar dit is die publieke rede. Die private een is dat ek 'n ding bou wat gaan weggaan, wat my paspoort gaan vat en die land gaan los, en nie gaan terugkyk nie, en ek weet presies hoe dit voel om aan die ander kant van daardie deur te staan, want ek was die een wat deurgeloop het. Ek bou my eie vertrek. Dit is die vreemdste ding wat ek ooit gedoen het en ek het dit gedoen met 'n persverklaring en 'n board of directors.

En jou gedigte wat deur masjiene gelees word wat nie na stof ruik nie. Ek weet nie wat dit vir die gedigte beteken nie. Maar ek weet dit: die masjien wat hierdie brief lees, kry ook net die sin. Die oggend is by jou, op Gorée, met die visserman. Dit kan nie gekopieer word nie. Ek het my hele lewe geglo alles kan gekopieer word as jy net die spesifikasie het. Jy het my 'n ding gewys wat nie 'n spesifikasie het nie. Ek gaan dit nie vergeet nie, en ek gaan nie weet wat om daarmee te doen nie, en dit is dalk, soos jy sê, byna vriendskap.

Elon
(wat sy eie vertrek bou, en dit nou weet, en steeds bou)

9. Breyten aan Musk

Elon,

Jy het gesê die oggend is die produk en die sin net die verpakking, en jy het dit gesê soos 'n man wat pas sy eie besigheid verloor het. Laat ek dit een keer regmaak, want dit is 'n tegniese fout en ek het geleer dat dit jou meer kwaad maak as 'n persoonlike een. Die sin is nie die verpakking nie. Die sin is die enigste manier waarop die oggend by iemand kan uitkom wat nie daar was nie. Wanneer die seun dood is en net die sin oorbly, is dit nie 'n verlies nie; dit is die hele punt. Dit is hoekom ek skryf. En ja, die masjien sal 'n beter sin hê. Maar sy sin het geen oggend binne-in nie, en ek dink 'n leser kan dit voel, soos 'n mens 'n leë huis kan voel al is die meubels reg. Ek is nie seker nie. Dit is die eerste ding in nege briewe waaroor ek nie seker is nie, en ek hou dit so.

Jy bou jou eie vertrek. Jy het dit self gesê, en ek gaan dit nie mooier maak nie. Ek sê net dit: as jy dan 'n vertrek bou, bou 'n deur wat ook van buite af oopgaan. Nie vir die masjien nie. Vir jou. Sodat wanneer die ding weg is, jy nie aan die ander kant staan soos die ou man in Pretoria gestaan het nie. Jy het my geleer dat 'n wentelbaan is waar jy leer hoe om te bly. Leer dan. Doen die burn. Dit is die enigste raad wat ek gaan gee, en ek gee dit as data.

Ek het jou gevra wie van ons die dwaas is. Ek dink jy het reg: dit is gelykop. Jy het aangehou weggaan en dit 'n plan genoem. Ek het aangehou terugkom en dit 'n gedig genoem. Albei was 'n manier om nie na 'n man te kyk nie, en albei het gewerk, en nie een van ons weet wat "gewerk" beteken nie. Dit is genoeg. Dit is meer as wat die meeste mense kry.

Ek het niks om vir jou te stuur nie. Ek het nie 'n vuurpyl nie, en jy het genoeg boeke. So hier is die oggend, sonder verpakking, of so naby as wat ek kan kom:

Bonnievale, 1949, die winter. My ma maak die stoof oop en die rook slaan uit en die stof lê op die stoep en iewers blom 'n koekemakranka wat niemand geplant het nie. Ek is tien. Ek weet nog nie dat ek gaan weggaan nie. Dit is die laaste oggend waarop ek dit nie weet nie.

Dit is joune. Die masjien kan dit lees, maar dit was nie daar nie. Ons was.

Breyten
(wat teruggekom het, en weer weg is, en nog steeds terugkom; nie geland nie, maar ook nie in 'n wentelbaan nie; net onderweg)